“ประจำเดือน” คือกลไกตามธรรมชาติของร่างกายมนุษย์ที่สะท้อนถึงการเจริญพันธุ์ แต่ในสังคมปัจจุบัน เรื่องราวของประจำเดือนกลับยังคงถูกเคลือบแคลงด้วยความเชื่อผิดๆ มายาคติ และการตีตรา (Stigma) ที่ทำให้ผู้มีประจำเดือนหลายคน โดยเฉพาะเด็กผู้หญิงและเยาวชน ไม่กล้าที่จะพูดคุย ปรึกษา หรือแม้กระทั่งเข้าถึงสุขอนามัยที่เหมาะสมได้อย่างเปิดเผย
เนื่องใน วันอนามัยประจำเดือนสากล (Menstrual Health Day: MHD) ซึ่งตรงกับวันที่ 28 พฤษภาคมของทุกปี ในปี 2026 นี้ ทั่วโลกยังคงเดินหน้ารณรงค์ภายใต้แนวคิดที่มุ่งเน้นการสร้างโลกที่ “เรื่องประจำเดือนเป็นเรื่องธรรมดา และทุกคนสามารถเข้าถึงสุขอนามัยที่ดีได้โดยไร้ความอับอาย”
เมื่อ “ผ้าอนามัย” และ “ความรู้” ยังเข้าไม่ถึงทุกคน
ปัญหาเรื่องอนามัยเจริญพันธุ์ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่เรื่องสาธารณสุข แต่เป็นเรื่องความเท่าเทียมทางเพศและสิทธิมนุษยชน จากข้อมูลทั่วโลกพบว่า เยาวชนหญิงจำนวนมากต้องขาดเรียนในช่วงที่มีประจำเดือน เนื่องจากขาดแคลนผ้าอนามัยหรือโรงเรียนไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวกที่เอื้อต่อการจัดการสุขอนามัยอย่างเหมาะสม ยิ่งไปกว่านั้น “ความเชื่อ VS ความจริง” เกี่ยวกับประจำเดือนที่ส่งต่อกันมาแบบผิดๆ ยังสร้างความเข้าใจคลาดเคลื่อนที่ส่งผลเสียต่อสุขภาพกายและสุขภาพจิตของวัยรุ่นอย่างน่ากังวล
บทบาทของ สวท กับการทลายกำแพงมายาคติ
สมาคมวางแผนครอบครัวแห่งประเทศไทยฯ (สวท) ในฐานะองค์กรชั้นนำที่มุ่งเน้นการส่งเสริมอนามัยการเจริญพันธุ์และสิทธิทางเพศในประเทศไทย ได้เล็งเห็นถึงความสำคัญของปัญหานี้มาโดยตลอด และได้ใช้หมุดหมายของ Menstrual Health Day 2026 เป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญในการสร้างความเปลี่ยนแปลง
สวท เชื่อว่าการแก้ปัญหาที่ยั่งยืนต้องเริ่มต้นจาก “พื้นที่ปลอดภัยในการเรียนรู้” ผ่านการดำเนินงานในหลากหลายมิติ
– การส่งเสริมความรู้ที่ถูกต้อง สวท มุ่งให้ความรู้เรื่องสุขภาวะทางเพศและอนามัยการเจริญพันธุ์ที่รอบด้าน เพื่อให้เยาวชนเข้าใจสรีระ ระบบฮอร์โมน และการดูแลตนเองอย่างถูกวิธี ควบคู่ไปกับการลบความเชื่อผิดๆ ที่สร้างความอับอาย
-การสร้างพลังเครือข่ายเยาวชน ผ่านโครงการสำคัญอย่าง Girls Act 2026 ซึ่งเป็นการบ่มเพาะแกนนำเยาวชนหญิงให้ลุกขึ้นมาเป็น “กระบอกเสียง” สะท้อนมุมมองและความต้องการเรื่องสวัสดิการและสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อการมีประจำเดือนอย่างปลอดภัยในสถานศึกษา
-การขับเคลื่อนเชิงนโยบายในชุมชนและโรงเรียน ร่วมมือกับภาคีเครือข่าย เช่น มูลนิธิเอดส์เฮลท์แคร์ ประเทศไทย (AHF Thailand) และสถาบันการศึกษา เพื่อผลักดันให้เรื่องประจำเดือนและการเข้าถึงผ้าอนามัยกลายเป็นสวัสดิการพื้นฐานที่เด็กทุกคนพึงได้รับ
ก้าวต่อไปสู่โลกที่เท่าเทียม
การเฉลิมฉลองวันอนามัยประจำเดือนสากลในปี 2026 นี้ สวท ขอเชิญชวนทุกภาคส่วนในสังคม ไม่ว่าจะเป็นครอบครัว สถานศึกษา หรือหน่วยงานภาครัฐและเอกชน มาร่วมกันปรับเปลี่ยนทัศนคติ เปลี่ยน “เสียงกระซิบ” ให้เป็น “บทสนทนาที่เปิดเผย”
เพราะเรื่องประจำเดือนไม่ใช่เรื่องของสตรีเพศเพียงลำพัง แต่เป็นเรื่องของสุขภาวะและความเป็นมนุษย์ที่ทุกคนควรทำความเข้าใจ เพื่อร่วมกันสร้างสังคมที่โอบรับความหลากหลาย และร่วมสร้างโลกที่ผู้มีประจำเดือนทุกคนสามารถใช้ชีวิตได้อย่างมีศักดิ์ศรี ปลอดภัย และมีสุขอนามัยที่ดีอย่างยั่งยืน
“เพราะการดูแลสุขอนามัยประจำเดือนที่ถูกต้อง คือรากฐานสำคัญของสุขภาวะทางเพศและอนามัยการเจริญพันธุ์ที่ยั่งยืน”
เรื่องภาพโดยปนัฐพงศ์ นรดี
#MenstrualHealthDay2026 #MHD2026 #สวท #GirlsAct2026 #สุขภาวะทางเพศ #อนามัยการเจริญพันธุ์
