เรื่องโดยปนัฐพงศ์ นรดี
ในปัจจุบันประเทศไทยกำลังเผชิญกับภาวะ “สังคมผู้สูงอายุอย่างสมบูรณ์” ขณะที่อัตราการเกิดใหม่ลดลงอย่างน่าใจหาย จนติดอันดับต้น ๆ ของโลกที่มีอัตราการเจริญพันธุ์ต่ำที่สุด อะไรคือสาเหตุที่ทำให้คนไทยรุ่นใหม่ (Gen Y และ Gen Z) เลือกที่จะอยู่เป็นโสดหรือแต่งงานแต่ไม่มีลูก
หากมองข้ามคำตัดสินแบบเดิม ๆ ที่ว่า “คนสมัยนี้เห็นแก่ตัว” เราจะพบว่าเหตุผลที่แท้จริงนั้นเต็มไปด้วย ความจำเป็น ความกดดัน และการคำนวณอย่างรอบคอบ ดังนี้ครับ
1. ค่าครองชีพสูงลิ่ว แต่รายได้โตไม่ทัน
เหตุผลอันดับหนึ่งคือ “เรื่องเงิน” การมีลูกหนึ่งคนในยุคนี้มีค่าใช้จ่ายที่สูงมาก ตั้งแต่ค่าฝากครรภ์ ค่าคลอด ค่านม ผ้าอ้อมไปจนถึงค่าเทอม และอื่นๆอีกมากมาย เช่น ค่าเรียนกวดวิชา ค่ากิจกรรมเสริมทักษะ และค่ารักษาพยาบาล
เมื่อเปรียบเทียบค่าแรงขั้นต่ำหรือเงินเดือนเริ่มต้นของเด็กจบใหม่กับค่าครองชีพในปัจจุบัน หลายคนพบว่า “แค่เลี้ยงตัวเองให้รอดในแต่ละเดือนยังเหนื่อย แล้วจะเอาเงินที่ไหนไปเลี้ยงอีกหนึ่งชีวิตให้ดีได้”
2. ค่านิยมที่เปลี่ยนไป”ความสุข” ไม่จำเป็นต้องมาจากการมีลูก
ในอดีตการมีลูกคือเป้าหมายสูงสุดของชีวิตครอบครัว และเพื่อให้อุ่นใจว่าจะมีคนดูแลในยามแก่เฒ่า แต่คนรุ่นใหม่มีมุมมองที่ต่างออกไป คนยุคนี้ให้คุณค่ากับความก้าวหน้าในอาชีพการงาน การท่องเที่ยว การทำตามความฝัน และการมีอิสระในการใช้ชีวิต หลายคนเลือกที่จะเก็บเงิน ทำประกันหรือลงทุนเพื่อดูแลตัวเองในวัยเกษียณ แทนที่จะคาดหวังให้ลูกหลานมาเลี้ยงดู
3. ความกังวลต่อ “อนาคตและสิ่งแวดล้อม”
คนรุ่นใหม่ตระหนักถึงปัญหารอบตัวมากขึ้น พวกเขาตั้งคำถามว่า “สภาพสังคมแบบนี้ น่ามีลูกจริงหรือ” ทั้งปัญหาสิ่งแวดล้อม ฝุ่น PM 2.5 ที่รุนแรงขึ้นทุกปี สภาพอากาศแปรปรวนจากภาวะโลกร้อนขึ้น ระบบการศึกษาที่ยังไม่ตอบโจทย์อนาคต ปัญหาความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน รวมถึงการแข่งขันในตลาดแรงงานที่สูงขึ้นเรื่อยๆ จนน่ากลัวว่าลูกจะโตมาอย่างยากลำบาก
4. สวัสดิการรัฐที่ยังไม่ตอบโจทย์
การมีลูกในหลายประเทศที่พัฒนาแล้ว รัฐบาลจะมีสวัสดิการรองรับอย่างเต็มที่ เช่น เงินอุดหนุนเด็กแรกเกิดจนโต ค่าเล่าเรียนฟรีที่มีคุณภาพ หรือวันลาคลอดที่ยาวนานทั้งพ่อและแม่ แต่สำหรับประเทศไทย สวัสดิการช่วยเหลือข้าราชการหรือพนักงานบางกลุ่มอาจจะพอมีบ้าง แต่สำหรับแรงงานทั่วไปหรือฟรีแลนซ์ ถือว่ายังไม่ครอบคลุมและเพียงพอที่จะลดภาระค่าใช้จ่ายหลักได้อย่างเป็นรูปธรรม
การที่คนไทยไม่อยากมีลูกในวันนี้ ไม่ใช่เพราะพวกเขาไม่มีความรักหรือไม่อยากเป็นพ่อแม่คน แต่เป็นเพราะ “ความรับผิดชอบที่ยิ่งใหญ่” พวกเขาไม่อยากส่งต่อความกดดันหรือเลี้ยงดูเด็กคนหนึ่งแบบ “ตามมีตามเกิด” หากโครงสร้างทางเศรษฐกิจ สังคม และสวัสดิการยังไม่สามารถสร้างความมั่นใจได้ เทรนด์การเป็นโสดและการไม่มีลูกของคนไทยก็คงจะยังเติบโตต่อไปอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
อ้างอิงข้อมูลจาก สำนักบริหารการทะเบียน กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย ปี 2568 , สารประชากรมหาวิทยาลัยมหิดล สถาบันวิจัยประชากรและสังคม , ผลสำรวจเหตุผลหลักที่คนไทยไม่อยากมีลูก ศูนย์สำรวจความคิดเห็น “นิด้าโพล” (NIDA Poll), สำนักงานสถิติแห่งชาติ,ศูนย์วิจัยนโยบายเพื่อการพัฒนา งานวิจัยจากสถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล ร่วมกับ สกว.
