ทุกวันที่ 26 กันยายนของทุกปี ทั่วโลกจะร่วมกันรณรงค์เนื่องใน “วันคุมกำเนิดโลก” (World Contraception Day) เพื่อสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับอนามัยเจริญพันธุ์และการวางแผนครอบครัว สำหรับปี 2569 ประเทศไทยกำลังเผชิญกับจุดเปลี่ยนทางประชากรศาสตร์ที่น่าสนใจ นั่นคือ อัตราการเกิดของเด็กเกิดใหม่ลดต่ำลงอย่างต่อเนื่อง จนเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์ ทว่าท่ามกลางตัวเลขการเกิดที่น้อยลง ปัญหา “การตั้งครรภ์ไม่พร้อม” กลับยังคงอยู่ในระดับที่น่ากังวล
คำถามสำคัญที่เกิดขึ้นในสังคมคือ ในเมื่อเราต้องการเด็กเกิดใหม่ ทำไมเรื่อง “การคุมกำเนิด” จึงยังคงเป็นวาระแห่งชาติที่สำคัญอย่างยิ่ง
เกิดน้อยลง แต่ทำไมยังคง “ตั้งครรภ์ไม่พร้อม”
ปัจจุบันประเทศไทยมีอัตราเจริญพันธุ์รวม ต่ำกว่าระดับทดแทนมาอย่างยาวนาน หลายฝ่ายจึงมุ่งเน้นไปที่นโยบายกระตุ้นการมีบุตร อย่างไรก็ตาม “การเกิดที่ลดลง” กับ “คุณภาพการเกิด” เป็นคนละเรื่องกัน
1.การตั้งครรภ์ในวัยรุ่นยังเป็นความท้าทาย แม้สถิติการคลอดของแม่วัยรุ่นจะลดลงตามลำดับ แต่อัตราการตั้งครรภ์ซ้ำ หรือการตั้งครรภ์โดยไม่ได้วางแผนในกลุ่มเยาวชนยังคงมีปริมาณสูง
2.มิติทางเศรษฐกิจและความพร้อม การตั้งครรภ์ที่ไม่พร้อมนำมาซึ่งผลกระทบเป็นห่วงซอยาวนาน ทั้งการออกจากระบบการศึกษา การขาดโอกาสในการทำงาน ตลอดจนปัญหาความยากจนข้ามรุ่น
3.การเข้าถึงการคุมกำเนิดที่มีประสิทธิภาพยังไม่ทั่วถึง กลุ่มเปราะบาง เช่น แรงงานข้ามชาติ ผู้มีรายได้น้อย หรือวัยรุ่นในพื้นที่ห่างไกล ยังขาดความรู้และการเข้าถึงอุปกรณ์คุมกำเนิดชนิดกึ่งถาวร เช่น ยาฝังคุมกำเนิด หรือห่วงอนามัย
การคุมกำเนิดจึงไม่ใช่การ “ห้ามมีลูก” แต่คือ “การเลือกพร้อมเมื่อไหร่จึงจะมี” เพื่อให้เด็กทุกคนที่เกิดมา เกิดขึ้นมาจากความตั้งใจ มีความพร้อม และได้รับการเลี้ยงดูอย่างมีคุณภาพสูงสุด
บทบาทของสมาคมวางแผนครอบครัวแห่งประเทศไทยฯ (สวท)
สมาคมวางแผนครอบครัวแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (สวท) เป็นองค์กรสาธารณกุศลที่ดำเนินงานด้านอนามัยเจริญพันธุ์มาอย่างยาวนาน โดยมีกลไกขับเคลื่อนสำคัญทั้งในเชิงรุกและเชิงรับ เพื่อรับมือกับความท้าทายในยุคปัจจุบัน
1. งานเชิงรุก — เข้าหาชุมชนและสร้างภูมิคุ้มกัน
– การสุขศึกษาและเพศวิถีศึกษา (Comprehensive Sexuality Education) ลงพื้นที่สถานศึกษา ชุมชน และสถานประกอบการ เพื่อให้ความรู้เรื่องสิทธิแอนิยม อนามัยเจริญพันธุ์ และการคุมกำเนิดอย่างถูกวิธี แก่เยาวชนและแรงงาน
– คลินิกเคลื่อนที่และการรณรงค์เชิงรุก จัดหน่วยบริการเคลื่อนที่ให้บริการคุมกำเนิด เช่น การแจกถุงยางอนามัย การให้บริการยาฝังคุมกำเนิด และการตรวจคัดกรองโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ในพื้นที่ห่างไกลหรือกลุ่มเปราะบาง
-การพัฒนาช่องทางสื่อสารดิจิทัล ใช้แพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียและแอปพลิเคชันในการส่งต่อข้อมูลที่ถูกต้องและปลอดภัย เพื่อให้เยาวชนสามารถเข้าถึงข้อมูลการคุมกำเนิดได้โดยไม่รู้สึกถูกตัดสิน
2. งานเชิงรับ — การดูแล เยียวยา และส่งต่อปัญหา
– บริการคลินิกเวชกรรม สวท ให้บริการปรึกษาด้านการวางแผนครอบครัว บริการตรวจรักษาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ รวมถึงบริการคุมกำเนิดโดยแพทย์และพยาบาลผู้เชี่ยวชาญ
-สายด่วนและศูนย์ปรึกษาการตั้งครรภ์ไม่พร้อม ให้บริการคำปรึกษาแก่ผู้ประสบปัญหาตั้งครรภ์ไม่พร้อมอย่างรอบด้าน โดยยึดหลักสิทธิมนุษยชน ชี้แนะทางเลือกที่ปลอดภัย ไม่ว่าจะเป็นการยุติการตั้งครรภ์อย่างปลอดภัยตามกฎหมาย หรือการตั้งครรภ์ต่ออย่างมีคุณภาพ
-การประสานงานเครือข่ายส่งต่อ ทำงานร่วมกับหน่วยงานภาครัฐและเอกชน เพื่อส่งต่อเคสที่ต้องการความช่วยเหลือด้านสังคม สงเคราะห์แม่และเด็ก หรือเคสทางกฎหมาย
ในวันคุมกำเนิดโลก 2569 นี้ สารสำคัญไม่ได้หยุดอยู่แค่อุปกรณ์คุมกำเนิด แต่คือ “การส่งเสริมสิทธิในการตัดสินใจเกี่ยวกับร่างกายของตนเอง” การลดการตั้งครรภ์ไม่พร้อมและการทำงานอย่างเข้มข้นของสมาคมวางแผนครอบครัวแห่งประเทศไทยฯ (สวท) และองค์กรภาคีทั้งภาครัฐและเอกชน ทั้งเชิงรุกและเชิงรับ จึงเป็นฟันเฟืองสำคัญในการสร้างสังคมที่ประชากรเกิดอย่างมีคุณภาพ และทุกคนสามารถวางแผนอนาคตชีวิตได้อย่างมั่นคง
