ยาเม็ดคุมกำเนิด
ยาเม็ดคุมกำเนิดประกอบด้วยฮอร์โมน 2 ชนิด คือ เอสโตรเจน และโปรเจสเตอโรน ออกฤทธิ์ร่วมกันในการคุมกำเนิด โดยผ่าน 3 กลไก คือ ควบคุมระดับฮอร์โมนของร่างกายเพื่อไม่ให้เกิดการตกไข่ เพิ่มความเหนียวข้นให้กับของเหลวบริเวณปากมดลูกเพื่อให้อสุจิเข้าไปปฏิสนธิได้ลำบาก และทำให้ผนังมดลูกบางเพื่อไม่ให้ไข่ที่ปฏิสนธิแล้วสามารถฝังตัวได้
กินยาเม็ดคุมกำเนิดอย่างไร
1. แบบ 21 เม็ด แนะนำให้เริ่มกินเม็ดแรกในวันแรกของการมีประจำเดือนครั้งถัดไป หรือหากเริ่มกินเม็ดแรกในวันอื่นต้องมีการคุมกำเนิดวิธีอื่นร่วมด้วย เช่น ถุงยางอนามัย เป็นเวลา 7 วัน (เพราะการควบคุมระดับฮอร์โมนจำเป็นต้องใช้เวลาประมาณหนึ่งสัปดาห์) จากนั้นกินเม็ดต่อๆไปในเวลาเดียวกันของทุกวันจนหมดแผง เมื่อกินหมดแผงให้เว้น 7 วัน แล้วค่อยเริ่มแผงใหม่ โดยช่วง 7 วันที่หยุดกินยานั้นอาจมีเลือดออกคล้ายประจำเดือนได้ (แต่ในช่วง 7 วันที่หยุดยาก็ยังคงฤทธิ์การคุมกำเนิดได้อยู่)
2.แบบ 28 เม็ด ประกอบด้วยเม็ดยาฮอร์โมน 21 เม็ด และเม็ดยาที่ไม่มีฮอร์โมนอีก 7 เม็ด เป็นยาที่รับประทานทุกวันโดยการรับประทานจะเหมือนกับชนิด 21 เม็ด แต่จะไม่มีช่วงหยุดยา 7 วัน แต่เปลี่ยนเป็นการกินเม็ดยาที่ไม่มีฮอร์โมน 7 เม็ดแทน เพื่อช่วยไม่ให้ลืม เมื่อกินครบ 28 เม็ดก็สามารถเริ่มทานแผงใหม่ได้เลย
ในปัจจุบันมียาเม็ดคุมกำเนิดหลายหลากยี่ห้อ ซึ่งต่างมีปริมาณฮอร์โมนเอสโตรเจน และโปรเจสเตอโรนแตกต่างกันไป หรืออาจมีการกินที่เฉพาะเจาะจงกว่านี้ ดังนั้นก่อนกินจึงควรศึกษาจากฉลากยาและเอกสารกำกับยาให้เข้าใจเสียก่อน และที่สำคัญควรกินเวลาเดียวกันของทุกวัน เพื่อให้ได้ผลการคุมกำเนิดที่ดี
อาการที่อาจพบได้
– อาจมีอาการคลื่นไส้อาเจียน ปวดหัว เจ็บหน้าอกได้ ซึ่งมักพบได้ในบางคนที่เพิ่งเริ่มทานยา 2 – 3 แผงแรก ให้แก้ปัญหาโดยทานยาหลังอาหารเย็น หรือก่อนนอน
– อาการเจ็บคัดเต้านม พบในระยะแรกของการใช้ยา ซึ่งอาการนี้จะหายเองในระยะต่อมา
– อาการเลือดออกกะปริบกะปรอย อาจพบได้ในระยะแรก หรือในผู้ที่ลืมทานยาบ่อยๆ ดังนั้นควรทานอย่างสม่ำเสมอ
– ผลข้างเคียงอื่นๆ เช่น น้ำหนักตัวเพิ่ม เป็นสิว ผมร่วง อาจเกิดในระยะแรก และส่วนใหญ่จะหายเมื่อใช้ไป 2 – 3 เดือน
ปัจจุบันยาคุมกำเนิดชนิดใหม่ๆก็มีการออกแบบพัฒนา เพื่อลดปัญหาเหล่านี้แล้ว ทั้งนี้อาจปรึกษาแพทย์ หรือเภสัชกรในการเลือกยาให้เหมาะสมกับความต้องการ
ลืมกินยาเม็ดคุมกำเนิดจะทำอย่างไร
1. กรณีลืมทานเม็ดยาที่ไม่มีฮอร์โมน: ให้ทิ้งเม็ดนั้นไปและทานเม็ดอื่นตามปกติ
2. กรณีลืมทานเม็ดยาที่มีฮอร์โมน 1 เม็ด: ให้ทานเม็ดที่ลืมทันทีที่นึกได้ และทานเม็ดต่อไปตามเวลาปกติ (หมายความว่าในวันนั้นจะกินยารวมเป็น 2 เม็ด) โดยไม่ต้องคุมกำเนิดด้วยวิธีอื่นร่วมด้วย
3. กรณีลืมทานเม็ดยาที่มีฮอร์โมน 2 เม็ดขึ้นไป: ให้ทานเม็ดสุดท้ายที่ลืมทันทีที่นึกได้ และทานเม็ดต่อไปตามเวลาปกติ (หมายความว่าในวันนั้นจะกินยารวมเป็น 2 เม็ด) ส่วนเม็ดก่อนหน้านั้นที่ลืมทานให้ทิ้งไป และให้ใช้วิธีคุมกำเนิดอื่นร่วมด้วยจนกว่าจะกินยาฮอร์โมนครบ 7 วัน นอกจากนี้ให้พิจารณาว่า
– ถ้าเม็ดที่ลืมเป็น 7 เม็ดแรกของแผง หากมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกัน ควรใช้ยาคุมกำเนิดฉุกเฉิน
– ถ้าเม็ดที่ลืมเป็น 7 เม็ดสุดท้ายของแผง เมื่อทานแผงนั้นหมดให้เริ่มแผงใหม่เป็นเม็ดฮอร์โมนทันที โดยไม่ต้องเว้น 7 เม็ด (หรือกรณี 28 เม็ด ให้ทิ้งเม็ดที่ไม่มีฮอร์โมนไปเลย)คำแนะนำ การเลือกซื้อยาเม็ดคุมกำเนิด ควรปรึกษาเภสัชกรรม
ข้อมูล โดย รศ.ร.อ.นพ.มานพชัย ธรรมคันโธ ร.น.อาจารย์ประจำภาควิชาสูติศาสตร์-นรีเวชวิทยา มหาวิทยาลัยมหิดล/กรรมการ สวท
